Muzeum Libusza

LIBUSZA • PODKARPACIE

Muzeum Przemysłu
Naftowego
i Etnografii w Libuszy

Zapraszamy do zwiedzania! Ponad 600 eksponatów i 500 biogramów zasłużonych nafciarzy — zobacz XIX-wieczną destylarnię nafty, autentyczne narzędzia wiertnicze i historię rodziny Skrzyńskich.

ZAPLANUJ WIZYTĘ → ZWIEDŹ ONLINE
Sprawdź aktualne godziny otwarcia TUTAJ

49°42' N, 21°14' E

gm. Biecz, pow. gorlicki

Muzeum od 1977 r.

WARSTWA BIEŻĄCA

Aktualności

2026

Rusza wirtualny spacer po muzeum

Projekt „Wirtualny spacer po Muzeum Przemysłu Naftowego i Etnografii w Libuszy” realizowany przez Koło Naukowe KIWON AGH, dofinansowany z programu TURBOGrant Fundacji ORLEN im. Ignacego Łukasiewicza.

wkrótce

Nowe tabliczki przy eksponatach

Kopanka, wiertnica przewoźna, kiwon i narzędzia wiertnicze zyskują opisy z kodem QR prowadzącym do dodatkowych materiałów.

wkrótce

Digitalizacja zbiorów

Ponad 600 eksponatów i 500 biogramów nafciarzy trafi do internetowego katalogu muzeum.

KIM JESTEŚMY

O muzeum

Muzeum założyli w 1977 roku Anna i Tadeusz Pabisowie, byli pracownicy przemysłu naftowego. Od 2000 roku instytucja działa jako Fundacja Upowszechniania Historii Przemysłu Naftowego, gromadząc i udostępniając świadectwa dziejów kopalnictwa naftowego regionu gorlickiego.

ZBIORY

Ponad 600 eksponatów oraz ponad 500 biogramów zasłużonych nafciarzy, w tym ok. 50 życiorysów pierwszych kopaczy szybów z lat 1852–1890

UNIKATY

Destylarnia nafty z 1856 r. oraz kuźnia kopalniana z połowy XIX wieku

DZIAŁALNOŚĆ

Założyciele opublikowali 25 książek i ponad 250 artykułów, prowadząc spotkania z młodzieżą, nafciarzami i turystami

SKALA WYDOBYCIA

Ok. 179 kopanek działających jednocześnie w okresie największej eksploatacji na terenie Libuszy

DZIAŁ ETNOGRAFICZNY

Codzienne życie regionu

Obok eksponatów naftowych muzeum gromadzi meble i przedmioty codziennego użytku z XIX i XX w., narzędzia rzemieślnicze, sprzęty gospodarskie oraz elementy stroju ludowego mieszkańców regionu gorlickiego.

Z TABLICZEK NA SALI

Eksponaty

Dziewięć przystanków na trasie zwiedzania — od najprostszego sposobu wydobycia po mechanizację pola naftowego. Każda tabliczka w muzeum ma kod QR z dodatkowymi materiałami.

Kopanka

Najstarszy sposób wydobywania ropy naftowej

Ręcznie kopany szyb o niewielkiej głębokości, którego ściany zabezpieczano drewnianą obudową. Ropę wydobywano wiadrami lub przy użyciu prostych pomp — metoda stosowana do czasu upowszechnienia nowoczesnych technik wiertniczych.

CZYTAJ WIĘCEJ →

Wiertnica przewoźna

Mobilne urządzenie do wykonywania odwiertów

Nowoczesne jak na swoje czasy urządzenie, które umożliwiało wykonywanie odwiertów naftowych w różnych miejscach. Mobilna konstrukcja usprawniła prace poszukiwawcze i wydobywcze w XX wieku.

CZYTAJ WIĘCEJ →

Kiwon

Mechaniczne urządzenie do wydobywania ropy

Charakterystyczne wahadłowe ramię kiwonu od ponad wieku kojarzone jest z wydobyciem ropy naftowej — umożliwiało eksploatację odwiertu, gdy ropa przestawała samoczynnie wypływać na powierzchnię. Na terenie muzeum zobaczysz egzemplarz typu KP 500 produkcji ZNUN Krosno z 1971 roku.

CZYTAJ WIĘCEJ →

Narzędzia wiertnicze

Wyposażenie wykorzystywane podczas wiercenia

Każde z narzędzi pełniło określoną funkcję — od rozkruszania skał, przez pogłębianie otworu, aż po przygotowanie go do dalszej eksploatacji.

CZYTAJ WIĘCEJ →

Destylarnia nafty

Instalacja z 1856 roku

Zabytkowa instalacja do przerobu ropy na naftę świetlną — ropę podgrzewano w kotle, a opary skraplano w wężownicy chłodzącej. Autor tabliczki: Tadeusz Pabiś.

CZYTAJ WIĘCEJ →

Kuźnia kopalniana

Rekonstrukcja z połowy XIX wieku

Warsztat kowalski wzorowany na kuźniach z Borysławia, Siar i Dominikowic — tu ostrzono świdry i naprawiano osprzęt wiertniczy potrzebny na co dzień.

CZYTAJ WIĘCEJ →

Wieża wiertnicza 1:10

Model konstrukcji stalowej

Wierna miniatura wieży wiertniczej, dar Poszukiwań Nafty i Gazu w Jaśle — pokazuje konstrukcję, która w XX wieku zastąpiła proste kopanki.

CZYTAJ WIĘCEJ →

Szyb „Tadeusz”

Rekonstrukcja, Dominikowice 1938

Odtworzenie odwiertu wykonanego metodą wiertnicy szparkowej typu Bitkowskiego — udarowym systemem powszechnym w polskim przemyśle naftowym dwudziestolecia międzywojennego.

CZYTAJ WIĘCEJ →

Kolekcja próbek ropy

Ponad dwadzieścia okolicznych kopalń

Próbki ropy z kopalń Jakub, Merkury, Długosz, Sękowa, Union, Eugenia i wielu innych — w tym najstarsza, z 1860 roku.

CZYTAJ WIĘCEJ →
POD POWIERZCHNIĄ

Geologia Libuszy

Skąd wzięła się ropa pod Libuszą? Libusza leży w Karpatach Zewnętrznych, na obszarze zbudowanym z wielu warstw piaskowców, łupków i mułowców. Skały te powstawały przez miliony lat na dnie dawnego morza, później zostały sfałdowane, popękane i nasunięte na siebie podczas powstawania Karpat — w takich strukturach mogły powstać pułapki, w których gromadziła się ropa naftowa.

1

Na mapie zaznaczono lokalizację muzeum oraz miejsca poboru próbek ropy z okolicznych odwiertów, których próbki znajdują się w naszych zbiorach — m.in. Merkury 3, Długosz 11, Władysław 1, Lipinki 147, Lipa 1, Jakub-3, Hanka-1, Hanka-14, Union 59, Wiktor 1, Eugenia 6, Kobylanka 2 i Sękowa 6. Gęste rozmieszczenie punktów w promieniu zaledwie kilku kilometrów pokazuje, jak intensywnie eksploatowany był ten teren.

2

Ta mapa pokazuje Libuszę w szerszym kontekście — w obrębie Karpat Zewnętrznych, w strefie płaszczowiny śląskiej nasuniętej przez płaszczowinę magurską. To właśnie w tym paśmie, w fałdzie Kobylanka–Libusza–Lipinki–Wójtowa, znajduje się pole naftowe, o którym czytasz w opisach poniżej.

STRATYGRAFIA REGIONU

Co kryją kolejne warstwy?

Każda z tych warstw ma inny wiek i inną „pracę" w systemie naftowym — jedna jest fabryką ropy, inna magazynem, jeszcze inna szczelną pokrywką.

M

Miocen dolny — warstwy z Gorlic

ok. 23–16 mln lat temu

Chaotyczna mieszanka iłu z fragmentami starszych skał — wypełnia zapadnięty środek fałdu pod Libuszą.

O

Oligocen — warstwy menilitowe

ok. 34–23 mln lat temu

To tu, w ciemnych łupkach bogatych w szczątki dawnego życia, „urodziła się" ropa spod Libuszy.

E

Eocen — warstwy hieroglifowe

ok. 56–34 mln lat temu

Cienkie warstwy łupków i piaskowców, działające jak szczelna pokrywka zatrzymująca ropę pod sobą.

PE

Paleocen–Eocen — piaskowce ciężkowickie

ok. 66–34 mln lat temu

Gruboziarnisty piaskowiec, pełen mikroskopijnych porów jak gąbka — główny magazyn ropy w regionie.

K

Kreda górna–Paleocen — warstwy istebniańskie

ok. 100–56 mln lat temu

Najgłębsza i najstarsza z warstw, gruba nawet na 900 metrów. Wciąż kryje ropę.

BUDOWA TEKTONICZNA

Ziemia pomarszczona jak serwetka

Weź serwetkę leżącą płasko na stole i popchnij ją z dwóch stron ku środkowi — zacznie się marszczyć: w jednych miejscach unosi się w górkę, w innych zapada w dołek. Dokładnie tak, tylko na ogromną skalę i przez miliony lat, zachowały się warstwy skalne, gdy zderzyły się ze sobą płyty tworzące Karpaty.

PRZED — płaskie warstwy nacisk z dwóch stron ściska warstwy → PO — sfałdowane i pęknięte antyklina ↑ ↓ synklina uskok

Antyklina Kobylanki to taka „górka" w warstwach, synklina Libuszy — sąsiedni „dołek". Uskok rzeki Ropy to pęknięcie, wzdłuż którego warstwy przesunęły się względem siebie o ponad kilometr.

SYSTEM NAFTOWY W CZASIE

Jedna wstęga, 100 milionów lat

Im bliżej dziś, tym bardziej „rozciągnięta" — żeby zmieściły się na niej także dinozaury, epoka lodowcowa i ludzie.

100 66 56 34 23 5,3 2,6 0 mln lat temu (skala „rozciągnięta" po prawej stronie) KREDA GÓRNA EOCEN MIOCEN PLEJSTOCEN PALEOCEN OLIGOCEN PLIOCEN 🦖 💥 wymarcie dinozaurów 🧊 epoka lodowcowa 🧑‍🤝‍🧑 Homo sapiens ~300 tys. lat temu DZIŚ

Skały pod Libuszą (kreda–miocen, po lewej stronie wstęgi) są dziesiątki milionów lat starsze niż epoka lodowcowa i ludzie, którzy zmieszczą się dopiero w ostatnim, „rozciągniętym" fragmencie po prawej. A narodziny Chrystusa? Gdyby te 100 mln lat rozciągnąć na długość boiska piłkarskiego (100 m), nasza era — 2000 lat — zajęłaby na jego końcu zaledwie 2 milimetry, czyli grubość paznokcia.

ZOBACZ NA WŁASNE OCZY

Te same skały, prosto z terenu

Zdjęcia z wyjazdów terenowych Koła Naukowego KIWON — dokładnie tych warstw, o których czytasz powyżej.

Odsłonięcie łupków menilitowych
Skała macierzysta — łupki menilitowe, z których „urodziła się" ropa spod Libuszy. Źródło: Dziadzio, 2018
Odsłonięcie piaskowców w terenie
Skała zbiornikowa — piaskowce warstw krośnieńskich, w których gromadzi się ropa. Fot. W. Tadeuszak, dokumentacja terenowa KN KIWON
Odsłonięcie łupków czerwonych i zielonych
Skała uszczelniająca — łupki czerwone i zielone, „pokrywka" zatrzymująca ropę pod ziemią. Fot. H. Sojka, dokumentacja terenowa KN KIWON
CHARAKTERYSTYKA ROPY

„Czarna” i „żółta” ropa

Ropa spod Libuszy, podobnie jak w sąsiedniej Kobylance i Lipinkach, ma charakterystyczną, ciemnobrunatną, niemal czarną barwę, dużą zawartość parafiny i ok. 23% benzyny. W miejscach silniejszych zgnieceń i odgięć fałdu — np. w pobliskiej Pagorzynie — ropa staje się lżejsza, żółta i bezparafinowa, bogatsza w benzynę. To efekt naturalnej „destylacji” zachodzącej podczas ruchów tektonicznych.

Czy wiesz, że? Dawne szyby naftowe często otrzymywały imiona i indywidualne nazwy — nierzadko nawiązujące do właścicieli kopalń, ich rodzin, patronów lub szczęśliwych skojarzeń, stąd nazwy takie jak „Eugenia" czy „Hanka". Współcześnie otwory wiertnicze oznacza się przede wszystkim nazwą geograficzną i indywidualnym numerem.

Źródła: Górka i in. 2007, Przegląd Geologiczny 55 · Jankowski 1997, Przegląd Geologiczny 45 · Konior 1933, Rocznik PTG 9 · Kopciowski i in. 2014, Objaśnienia do Szczegółowej Mapy Geologicznej Polski, ark. Gorlice · Kotarba i in. 2014, Marine and Petroleum Geology 56 · Kotarba i in. 2021, International Journal of Earth Sciences 110 · Leśniak i in. 2010, Annales Societatis Geologorum Poloniae 80 · Poprawa 2025, Regionalna geologia złóż ropy naftowej i gazu ziemnego – Karpaty zewnętrzne · Barmuta i in. 2014, Geotourism/Geoturystyka · Dziadzio 2018, Nafta-Gaz 74 · Miśkiewicz i in. 2011, Przegląd Geologiczny 59 · Kowal-Kasprzyk i in. 2020, Facies 66(2) · Kruciński M., „Geologia naftowa regionu Libuszy" (2026), materiały KN KIWON

CORAZ GŁĘBIEJ

Historia

Od jednych z najstarszych szybów naftowych na świecie po dzisiejsze muzeum — dzieje regionu gorlickiego i rodziny Skrzyńskich.

1791

Pierwsze studnie ropne regionu

Na pograniczu Siar i Sękowej działają pierwsze studnie ropne, eksploatowane ręcznie przez miejscowych chłopów.

1852

Jeden z pierwszych szybów naftowych na świecie

Książę Stanisław Jabłonowski zakłada w „Pustym Lesie” w Siarach koło Gorlic szyb „Stanisław”, w którym uzyskano obfity przypływ ropy na głębokości 12 sążni — dwa lata przed powstaniem kopalni w Bóbrce, uznawanej za pierwszą na świecie przemysłową kopalnię ropy naftowej.

1872–1937

Rafineria Nafty w Libuszy

Adam Skrzyński buduje rafinerię w Libuszy — z bocznica kolejową i eksportem benzyny aptecznej do Anglii, Belgii, Niemiec, Szwecji i Francji. W 1919 r. zakład kupuje spółka Standard-Nobel. Po 65 latach działalności rafineria zostaje zamknięta.

1977

Powstanie muzeum

Anna i Tadeusz Pabisowie, byli pracownicy przemysłu naftowego, zakładają Muzeum Przemysłu Naftowego i Etnografii w Libuszy.

2000

Fundacja Upowszechniania Historii Przemysłu Naftowego

Muzeum zaczyna działać jako fundacja, gromadząc dokumenty, mapy, szkice i fotografie dla badaczy dziejów przemysłu naftowego.

2026

Nowa strona i wirtualny spacer

Projekt Koła Naukowego Geologii Naftowej KIWON AGH, dofinansowany z programu TURBOGrant Fundacji ORLEN im. Ignacego Łukasiewicza.

ZWIEDZANIE ZDALNE

Spacer 360°

Przejdź się po salach muzeum bez wychodzenia z domu — wirtualny spacer po ekspozycji naftowej i etnograficznej, zrealizowany w ramach projektu TURBOGrant.

ROZPOCZNIJ SPACER →
✕
EKSPONAT

Kopanka „Stanisław”

Rekonstrukcja pierwszego szybu naftowego — Pusty Las, Siary, 1852 rok

Kopanka to najstarszy i najprostszy sposób wydobywania ropy naftowej, jaki znało Podkarpacie. W 1852 roku książę Stanisław Jabłonowski kazał wykopać w Pustym Lesie koło Siar szyb, który przeszedł do historii jako jeden z pierwszych udokumentowanych miejsc pozyskiwania ropy naftowej na świecie — dwa lata przed powstaniem kopalni w Bóbrce, uznawanej za pierwszą na świecie przemysłową kopalnię ropy.

Sam proces był prosty, choć niebezpieczny: ręcznie kopano pionowy szyb o głębokości od kilku do kilkunastu metrów, zabezpieczając jego ściany drewnianą obudową. Gdy dokopano się do warstwy roponośnej, ropę wybierano wiadrami przymocowanymi do liny, opuszczanej i podnoszonej za pomocą prostego kołowrotu.

Rekonstrukcja w naszym muzeum odtwarza właśnie ten pierwszy, historyczny szyb — punkt wyjścia dla całej dalszej trasy zwiedzania.

Rok1852
Lokalizacja pierwowzoruPusty Las, Siary
Fundatorks. Stanisław Jabłonowski
Metodaręczne kopanie, wiadro na linie
✕
EKSPONAT

Wiertnica przewoźna

Mobilne urządzenie do wykonywania odwiertów naftowych

To urządzenie, nowoczesne jak na swoje czasy, umożliwiało wykonywanie odwiertów naftowych w różnych miejscach — wysoki maszt stabilizowany był odciągami linowymi, a koła u podstawy pozwalały przetaczać całość między kolejnymi punktami wiercenia.

Mobilna konstrukcja usprawniła prace poszukiwawcze i wydobywcze w XX wieku — nie trzeba było budować stałego szybu od nowa przy każdej próbie odwiertu.

Funkcjawykonywanie odwiertów w terenie
Konstrukcjawysoki maszt na kołach, stabilizowany linami
✕
EKSPONAT

Kiwon

Mechaniczne urządzenie do wydobywania ropy naftowej — symbol Waszego Koła Naukowego

Kiwon (ang. pumpjack) to urządzenie do tzw. sztucznego wydobycia — stosuje się je, gdy ciśnienie złoża spada na tyle, że ropa przestaje samoczynnie wypływać na powierzchnię.

Silnik napędza korbę z przeciwwagą w pełnym obrocie 360°, a ta poprzez drążek korbowy wprawia w wahadłowy ruch ramię z „głową końską", połączone żerdziami z pompą wgłębną na dnie odwiertu.

Kiwony stały się tak charakterystycznym elementem krajobrazu pól naftowych Podkarpacia, że stąd wzięła się nazwa Waszego koła naukowego — KIWON. Na terenie muzeum stoi egzemplarz typu KP 500 produkcji ZNUN Krosno z 24 kwietnia 1971 roku.

Zasada działaniamechanizm 4-drążkowy
Egzemplarz z tabliczkąKP 500, ZNUN Krosno
Data produkcji24.04.1971
✕
EKSPONAT

Narzędzia wiertnicze

Wyposażenie wykorzystywane podczas wiercenia i eksploatacji odwiertów

Na wystawie znajduje się zestaw narzędzi, bez których żadne wiercenie nie mogłoby się odbyć. Każde z nich pełniło ściśle określoną funkcję w procesie pogłębiania odwiertu i przygotowania go do eksploatacji.

Wśród eksponatów znajdują się świdry do wierceń udarowych z 1910 roku, trzynaście koronek wiertniczych różnych rozmiarów, urywacz rdzeni oraz kompletny osprzęt do pomp płuczkowych, a także wiertnica SM-4.

Świdry udarowez 1910 roku
Koronki wiertnicze13 sztuk
Inne wyposażenieurywacz rdzeni, osprzęt pomp płuczkowych, wiertnica SM-4
✕
EKSPONAT

Zabytkowa destylarnia

Instalacja z 1856 roku do przerobu ropy na naftę świetlną

Zanim ropa naftowa mogła posłużyć do czegokolwiek praktycznego, trzeba było ją przerobić. Destylarnia to najprostsza „mini-rafineria": surową ropę podgrzewano w zamkniętym kotle, a odparowujące frakcje odprowadzano wężownicą chłodzącą, gdzie skraplały się z powrotem w oczyszczoną ciecz.

Nasza destylarnia pochodzi z 1856 roku — to zaledwie kilka lat po tym, jak Ignacy Łukasiewicz i Jan Zeh skonstruowali pierwszą lampę naftową (1853). Takie niewielkie destylarnie umożliwiły pierwsze komercyjne wykorzystanie ropy, na długo zanim w Libuszy powstała duża, przemysłowa rafineria rodziny Skrzyńskich (budowa od 1872, otwarcie 1878).

Rok1856
Funkcjaprzerób ropy na naftę świetlną
Autor tabliczkiTadeusz Pabiś
✕
EKSPONAT

Zabytkowa kuźnia kopalniana

Rekonstrukcja warsztatu kowalskiego z połowy XIX wieku

Kuźnia kopalniana to warsztat kowalski działający na miejscu, przy kopalni. Na bieżąco ostrzono i regenerowano świdry oraz koronki wiertnicze, które w metodzie udarowej tępiły się bardzo szybko — uderzały o skałę setki razy dziennie. Wykuwano tu też haki, łańcuchy oraz osprzęt pomp płuczkowych.

Nasza rekonstrukcja wzorowana jest na kuźniach z rejonu Borysławia, Siar i Dominikowic.

Okrespołowa XIX wieku
Wzorowana nakuźniach z Borysławia, Siar i Dominikowic
✕
EKSPONAT

Wieża wiertnicza w skali 1:10

Model konstrukcji stalowej — dar Poszukiwań Nafty i Gazu w Jaśle

Ten model to wierna miniatura stalowej wieży wiertniczej — konstrukcji, która w XX wieku zastąpiła proste, drewniane maszty i kopanki na polach naftowych regionu.

Na szczycie wieży znajduje się koronowy wielokrążek, przez który przechodzi lina wiertnicza. Zawieszony na niej wielokrążek ruchomy (hak) przesuwa się w górę i w dół wzdłuż całej wysokości wieży — to nim opuszcza się i podnosi kolejne żerdzie oraz rury.

Model podarowały muzeum Poszukiwania Nafty i Gazu w Jaśle.

Skala1:10
DarczyńcaPoszukiwania Nafty i Gazu w Jaśle
✕
EKSPONAT

Rekonstrukcja szybu „Tadeusz”

Odtworzenie odwiertu z Dominikowic, wykonanego w 1938 roku

Ta rekonstrukcja odtwarza szyb „Tadeusz", wykonany w 1938 roku w Dominikowicach metodą wiertnicy szparkowej typu Bitkowskiego — udarowym systemem wiercenia, powszechnym w polskim przemyśle naftowym w dwudziestoleciu międzywojennym.

Mechanizm napędowy porusza belką wahadłową, która przekłada ruch obrotowy na ruch pionowy żerdzi zakończonej świdrem. Świder unosi się i opada raz za razem, kruszą kolejne warstwy skalne — odwiert pogłębia się metr po metrze.

Rok wykonania oryginału1938
Lokalizacja oryginałuDominikowice
Metodawiertnica szparkowa Bitkowskiego
✕
EKSPONAT

Kolekcja próbek ropy

Ponad dwadzieścia okolicznych kopalń w jednej gablocie

Ta kolekcja to swego rodzaju geologiczna mapa regionu zamknięta w szklanych naczyniach. Każda próbka pochodzi z innej, konkretnej kopalni — a różnice w kolorze i gęstości ropy odzwierciedlają różnice w budowie geologicznej poszczególnych złóż.

W zbiorach znajdują się próbki m.in. z kopalń Jakub, Merkury, Długosz, Sękowa, Union, Eugenia, Kobylanka, Wiktor i Władysław. Najstarsza próbka pochodzi z szybu „Dziadek" w Lipinkach i sięga 1860 roku.

Liczba udokumentowanych kopalńponad 20
Najstarsza próbkaszyb „Dziadek", Lipinki, 1860 r.
Typy ropyparafinowa, benzynowa, wazelinowa